อรรถประโยชน์ (Utility)

ในทางเศรษฐศาสตร์ อรรถประโยชน์ (Utility) คือการวัดระดับความพึงพอใจของบุคคลที่มีต่อสถานะหนึ่งๆ ของโลก หรือการบริโภคสินค้าและบริการ โดยคำนี้มีการนำไปใช้ในสองบริบทหลักที่แตกต่างกันแต่มีความเกี่ยวข้องกัน

บริบทของอรรถประโยชน์

1. บริบทเชิงบรรทัดฐาน (Normative Context): อรรถประโยชน์หมายถึงเป้าหมายหรือวัตถุประสงค์ที่เราต้องการทำให้เกิดค่าสูงสุด (Maximize) ซึ่งเปรียบเสมือนฟังก์ชันวัตถุประสงค์ แนวคิดนี้มีความใกล้เคียงกับหลักประโยชน์นิยม (Utilitarianism) ที่พัฒนาโดยนักปรัชญาทางศีลธรรม เช่น Jeremy Bentham และ John Stuart Mill

2. บริบทเชิงพรรณนา (Descriptive Context): อรรถประโยชน์หมายถึงฟังก์ชันวัตถุประสงค์ที่ปรากฏให้เห็นผ่านพฤติกรรมของบุคคล โดยเฉพาะอย่างยิ่งผ่านความพึงพอใจที่มีต่อทางเลือกต่างๆ ซึ่งสามารถวัดค่าออกมาเป็นตัวเลขได้

ฟังก์ชันอรรถประโยชน์ (Utility Function)

ฟังก์ชันอรรถประโยชน์คือการกำหนดค่าตัวเลขให้กับทางเลือกต่างๆ เพื่อแสดงลำดับความชอบ หากบุคคลหนึ่งชอบทางเลือก A มากกว่าทางเลือก B ค่าอรรถประโยชน์ของ A จะต้องสูงกว่า B

ตัวอย่างเช่น หากเจมส์มีฟังก์ชันอรรถประโยชน์คือ $U = \sqrt{xy}$ โดยที่ $x$ คือจำนวนแอปเปิล และ $y$ คือจำนวนช็อกโกแลต

พิจารณาตัวแปร $x$ และ $y$ ดังนี้:

หากทางเลือก A มี $x = 9$ และ $y = 16$:

คำนวณค่าอรรถประโยชน์ของ A: $\sqrt{9 \times 16} = 12$

หากทางเลือก B มี $x = 13$ และ $y = 13$:

คำนวณค่าอรรถประโยชน์ของ B: $\sqrt{13 \times 13} = 13$

เนื่องจาก $13 > 12$ เจมส์จึงเลือกทางเลือก B เพราะให้ค่าอรรถประโยชน์สูงสุด

การประยุกต์ใช้และเส้นความพอใจเท่ากัน

อรรถประโยชน์สามารถแสดงได้ผ่าน เส้นความพอใจเท่ากัน (Indifference Curve) ซึ่งเป็นเส้นที่แสดงส่วนผสมของสินค้าสองชนิดที่ให้ระดับความพึงพอใจแก่ผู้บริโภคเท่ากัน

เมื่อนำเส้นความพอใจเท่ากันมาวิเคราะห์ร่วมกับข้อจำกัดด้านงบประมาณ (Budget Constraints) จะทำให้สามารถหาเส้นอุปสงค์รายบุคคลได้ นอกจากนี้ ในทางเศรษฐศาสตร์สวัสดิการ ยังมีการใช้ฟังก์ชันสวัสดิการสังคม (Social Welfare Function) เพื่อวิเคราะห์ประสิทธิภาพของพาเรโต (Pareto Efficiency) ผ่านเครื่องมืออย่าง Edgeworth boxes