Proto-industrialization: จุดเริ่มต้นของการปฏิวัติอุตสาหกรรม

Proto-industrialization หรือ การเตรียมความพร้อมสู่ยุคอุตสาหกรรม คือการพัฒนาการผลิตงานหัตถกรรมในชนบทเพื่อส่งออกไปยังตลาดภายนอก ซึ่งเกิดขึ้นควบคู่ไปกับเกษตรกรรมเชิงพาณิชย์ โดยเฉพาะในพื้นที่ต่างๆ ของยุโรประหว่างศตวรรษที่ 16 ถึง 19 ซึ่งแต่เดิมการผลิตในลักษณะอุตสาหกรรมในครัวเรือน (Cottage industries) ถูกมองว่าเป็นเพียงหัวข้อการศึกษาเฉพาะกลุ่ม

ทฤษฎีและที่มาของแนวคิด

คำว่า "proto-industrialization" ถูกนำเสนอครั้งแรกโดย Franklin Mendels ในวิทยานิพนธ์ปริญญาเอกปี 1969 ซึ่งศึกษาเกี่ยวกับอุตสาหกรรมผ้าลินินในชนบทของแฟลนเดอร์ส (Flanders) ในศตวรรษที่ 18 และได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายในบทความปี 1972 ของเขา

กลไกการขับเคลื่อนตามทฤษฎีของ Mendels

• การใช้แรงงานส่วนเกิน: แรงงานในชนบทใช้เวลาว่างในช่วงที่ว่างเว้นจากการทำเกษตรมาผลิตสินค้าหัตถกรรม
• การเพิ่มรายได้: การผลิตเพื่อขายช่วยเพิ่มรายได้ให้กับครัวเรือนในชนบท
• การทำลายผูกขาด: ช่วยลดอำนาจการผูกขาดของระบบกิลด์ (Guild systems) ในเมือง
• การเติบโตของประชากร: เมื่อรายได้เพิ่มขึ้น ข้อจำกัดด้านประชากรในชนบทก็ลดลง นำไปสู่การเพิ่มขึ้นของประชากรซึ่งกลายเป็นแรงงานและผู้ประกอบการในยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมในเวลาต่อมา

การขยายตัวและข้อโต้แย้ง

ในช่วงทศวรรษ 1970 และ 1980 นักประวัติศาสตร์อย่าง Peter Kriedte, Hans Medick และ Jürgen Schlumbohm ได้ขยายทฤษฎีนี้ให้ครอบคลุมการเปลี่ยนแปลงของสังคมยุโรปจากระบบฟิวเดลลิซึม (Feudalism) ไปสู่ทุนนิยมอุตสาหกรรม โดยมองว่า proto-industrialization เป็นระยะที่สองของการเปลี่ยนแปลงนี้

อย่างไรก็ตาม แนวคิดนี้ถูกท้าทายโดยนักประวัติศาสตร์บางกลุ่ม เช่น Martin Daunton ที่โต้แย้งว่าทฤษฎีนี้ละเลยอุตสาหกรรมในเมืองและอุตสาหกรรมในชนบทที่ไม่ได้ใช้ระบบครัวเรือน เช่น เหมืองแร่ โรงสี และเตาหลอม ขณะที่ Sheilagh Ogilvie มองว่าการผลิตก่อนยุคโรงงานเป็นปรากฏการณ์ที่มีเอกลักษณ์ในตัวเอง ไม่ใช่เพียงแค่ขั้นเตรียมการสู่การปฏิวัติอุตสาหกรรมเท่านั้น

การแพร่กระจายในระดับโลก

แม้ว่าจุดเริ่มต้นของการศึกษาจะอยู่ที่ยุโรป แต่ภายหลังพบว่าสภาวะที่คล้ายคลึงกันนี้เกิดขึ้นในส่วนอื่นๆ ของโลกด้วย เช่น:

• อินเดีย: ในสมัยจักรวรรดิโมกุล (Mughal India)
• จีน: ในสมัยราชวงศ์ซ่ง (Song China)
• ญี่ปุ่น: การพัฒนาการผลิตในระดับท้องถิ่น
• อาณาจักรโรมัน: มีข้อเสนอว่าอาจมีเศรษฐกิจแบบ proto-industrial ระหว่างศตวรรษที่ 1 ถึง 4