การเบียดเบียนชาวเพแกนในจักรวรรดิโรมันตอนปลาย: จากความหลากหลายสู่การบังคับ

การเบียดเบียนชาวเพแกน (Paganism) ในจักรวรรดิโรมันตอนปลายเป็นกระบวนการที่ซับซ้อน ซึ่งเปลี่ยนผ่านจากความหลากหลายทางความเชื่อและความอดทนทางศาสนาไปสู่การบังคับใช้กฎหมายที่เข้มงวดเพื่อกำจัดความเชื่อดั้งเดิมของโรมันและส่งเสริมศาสนาคริสต์ให้เป็นศาสนาหลักของรัฐ

จุดเริ่มต้นและการขยายตัวของการกดขี่

การเบียดเบียนเริ่มต้นขึ้นในรัชสมัยของจักรพรรดิคอนสแตนตินมหาราช (ครองราชย์ ค.ศ. 306–337) โดยเริ่มจากการทำลายวิหารเพแกนในเมืองเอเลีย แคปิโตลินา (เยรูซาเล็ม) เพื่อสร้างโบสถ์คริสต์ โดยคอนสแตนตินใช้ข้ออ้างเรื่องการ "ทวงคืน" ทรัพย์สินของคริสต์ศาสนิกชนที่เคยถูกยึดไปในอดีต

ตั้งแต่ปี ค.ศ. 313 เป็นต้นมา (ยกเว้นในช่วงสั้นๆ ของจักรพรรดิจูเลียน) ชาวที่ไม่ใช่คริสต์ศาสนิกชนต้องเผชิญกับกฎหมายที่เลือกปฏิบัติและเป็นศัตรู ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อระงับการเซ่นไหว้และเวทมนตร์ รวมถึงการสั่งปิดวิหารที่ยังคงมีการใช้งานอยู่

กฎหมายและการบังคับใช้

• จักรพรรดิคอนสแตนติอุสที่ 2: ในปี ค.ศ. 341 ได้ออกกฎหมายห้ามการเซ่นไหว้ของชาวเพแกนในอิตาลี และในปี ค.ศ. 356 ได้ออกกฎหมายห้ามการบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์และรูปเคารพ โดยกำหนดให้เป็นความผิดร้ายแรงถึงขั้นประหารชีวิต
• การจำกัดสิทธิ: ครูผู้สอนชาวเพแกน (รวมถึงนักปรัชญา) ถูกสั่งห้ามสอน และถูกถอนใบอนุญาต parrhesia (เสรีภาพในการพูด) ซึ่งเป็นสิทธิที่ใช้มานานนับพันปี

การล่มสลายของลัทธิเพแกน

แม้จะมีการข่มขู่ทางกฎหมายและความรุนแรงจากฝูงชนในบางครั้ง แต่ลัทธิเพแกนยังคงแพร่หลายจนถึงต้นศตวรรษที่ 5 และในบางพื้นที่ เช่น กรีซ ยังคงอยู่จนถึงศตวรรษที่ 9

ในช่วงรัชสมัยของจักรพรรดิเกรเชียน, วาเลนทิเนียนที่ 2 และธีโอโดซิอุสที่ 1 นโยบายต่อต้านชาวเพแกนมีความรุนแรงขึ้นอย่างมาก จนกระทั่งถึงยุคของจักรพรรดิจัสตินเนียนที่ 1 (ครองราชย์ ค.ศ. 527–565) ซึ่งมีการเปลี่ยนวิหารเพแกนให้เป็นโบสถ์คริสต์อย่างกว้างขวาง

มุมมองของนักวิชาการ

นักวิชาการแบ่งออกเป็นสองกลุ่มหลักในการวิเคราะห์การล่มสลายของลัทธิเพแกน:

1. กลุ่ม Catastrophists: มองว่าลัทธิเพแกนล่มสลายอย่างรวดเร็วในช่วงปลายศตวรรษที่ 4 และต้นศตวรรษที่ 5 เนื่องจากการออกกฎหมายที่รุนแรงและความรุนแรงจากคริสต์ศาสนิกชน
2. กลุ่มนักวิชาการร่วมสมัย: มองว่าเป็นกระบวนการเสื่อมถอยอย่างช้าๆ ที่เริ่มขึ้นตั้งแต่ศตวรรษที่ 2 และดำเนินต่อไปจนถึงศตวรรษที่ 7 โดยเชื่อว่ามีความขัดแย้งระหว่างชาวเพแกนและคริสต์ศาสนิกชนน้อยกว่าที่เคยคิดไว้

บทสรุปและการสิ้นสุด

ในปี ค.ศ. 529 จักรพรรดิจัสตินเนียนสั่งปิดสถาบันอะคาเดมี่แห่งเอเธนส์ ซึ่งถือเป็นจุดสิ้นสุดของศูนย์กลางการเรียนรู้แบบเพแกนที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่ง โดยครูผู้สอนบางส่วนได้ลี้ภัยไปยังเมืองฮาร์ราน (ในตุรกีปัจจุบัน) ซึ่งลัทธิเพแกนยังคงอยู่รอดจนถึงศตวรรษที่ 10 ก่อนจะถูกบังคับให้เปลี่ยนศาสนาในปี ค.ศ. 933

การถกเถียงเรื่องความอดทนทางศาสนา

มีการถกเถียงกันในหมู่นักประวัติศาสตร์ว่าศาสนาโรมันดั้งเดิมมีความ "อดทน" หรือไม่ นักวิชาการบางคน เช่น แรมเซย์ แมคมาลเลน มองว่าจักรวรรดิโรมันมีความอดทนอย่างสมบูรณ์ ในขณะที่ปีเตอร์ การ์นซีย์ แย้งว่าการยอมรับเทพเจ้าต่างชาติไม่ใช่ความอดทนในความหมายสมัยใหม่ แต่เป็นการทำให้เทพเจ้าเหล่านั้น "สยบยอม" ต่ออำนาจของโรม