คำประกาศอธิปไตยแห่งรัฐของยูเครน: จุดเริ่มต้นของเอกราช

คำประกาศอธิปไตยแห่งรัฐของยูเครน (ยูเครน: Декларація про державний суверенітет України) คือเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่ได้รับการรับรองเมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม ค.ศ. 1990 โดยรัฐสภาของสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตยูเครน (Ukrainian SSR) ด้วยคะแนนเสียงเห็นชอบ 355 เสียง และไม่เห็นด้วย 4 เสียง

ความสำคัญและสาระสำคัญของคำประกาศ

คำประกาศฉบับนี้ได้เปลี่ยนชื่อเรียกอย่างเป็นทางการของสาธารณรัฐจาก "สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตยูเครน" เป็น "ยูเครน" และกำหนดให้ยูเครนเป็นรัฐอธิปไตยที่พัฒนาขึ้นบนพื้นฐานของสิทธิในการกำหนดชะตาชีวิตตนเองของประชาชนชาวยูเครน

สาระสำคัญของคำประกาศประกอบด้วยประเด็นหลักดังนี้:

• อำนาจทางการทหารและความมั่นคง: ยูเครนประกาศสิทธิในการมีกองทัพ กองกำลังภายใน และหน่วยบริการความมั่นคงเป็นของตนเอง
• กฎหมายและอำนาจตุลาการ: กำหนดให้กฎหมายของยูเครนมีลำดับความสำคัญเหนือกว่ากฎหมายของสหภาพโซเวียต (USSR)
• การเงินและการคลัง: ประกาศการจัดตั้งธนาคารแห่งชาติของตนเองและอำนาจในการออกสกุลเงินของตนเอง
• สถานะความเป็นกลาง: ยูเครนแสดงเจตจำนงที่จะเป็น "รัฐที่เป็นกลางอย่างถาวร ซึ่งไม่เข้าร่วมในกลุ่มพันธมิตรทางทหาร" และยืนยันว่าจะไม่ยอมรับ ผลิต หรือจัดหาอาวุธนิวเคลียร์

หลักการพื้นฐานของรัฐอธิปไตย

คำประกาศได้วางรากฐานสำคัญในหลายด้าน ได้แก่:

• การกำหนดชะตาชีวิตตนเองของประชาชาติยูเครน
• หลักนิติธรรมและการปกครองโดยประชาชน
• อำนาจแห่งรัฐและสิทธิความเป็นพลเมือง
• บูรณภาพแห่งดินแดนและความเป็นอิสระทางเศรษฐกิจ
• ความปลอดภัยด้านสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาทางวัฒนธรรม
• ความมั่นคงทั้งภายในและภายนอก รวมถึงความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ

นอกจากนี้ คำประกาศยังได้กำหนดสิทธิความเป็นพลเมืองของยูเครน โดยที่พลเมืองยังคงสามารถรักษาความเป็นพลเมืองของสหภาพโซเวียตไว้ได้ ซึ่งได้รับการอนุมัติด้วยคะแนนเสียง 296 ต่อ 26 และรัฐสภาได้ประกาศให้วันที่ 16 กรกฎาคม เป็นวันหยุดประจำชาติของยูเครน

บริบททางประวัติศาสตร์

เบื้องหลังการเคลื่อนไหว

ภายหลังการปฏิรูป Perestroika และ Glasnost ในสหภาพโซเวียต กลุ่มผู้เห็นต่างจากรัฐบาล (dissidents) และนักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิมนุษยชนจำนวนมากได้เดินทางกลับจากค่ายกักกันโซเวียตและเริ่มเคลื่อนไหวเพื่อเอกราชของชาติ

ในพื้นที่ภาคกลางและภาคตะวันตกของยูเครน กลุ่ม Ukrainian Helsinki Union และ People's Movement of Ukraine ได้ก้าวขึ้นมามีบทบาทสำคัญ ในขณะที่พื้นที่ภาคตะวันออกเกิดกระแสการนัดหยุดงานของแรงงาน ซึ่งสร้างแรงกดดันต่อรัฐบาลโซเวียตในขณะนั้น

การเลือกตั้งและการเปลี่ยนแปลง

การเลือกตั้งตามระบอบประชาธิปไตยครั้งแรกของโซเวียตยูเครนเกิดขึ้นในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1990 ส่งผลให้ผู้สมัครรายใหม่ได้รับเลือกเข้าไปในสภาสูงสุดของสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตยูเครนถึง 90% นำไปสู่การจัดตั้งกลุ่ม People's Council ซึ่งเป็นกลุ่มฝ่ายค้านที่มีบทบาทสำคัญในการผลักดันคำประกาศอธิปไตยฉบับนี้ให้เกิดขึ้นจริง